Şişman Çocuk Sağlıklı Çocuk Değildir

Şişmanlığın en basit, kısa ve de bilimsel tanımı vücuttaki yağ dokusunun fazla olmasıdır. Bu durum, vücut ağırlığının fazla olması ile karıştırılmamalıdır. Örneğin, boyları uzun veya kas kütleleri fazla olan çocuklar, obez olmadıkları halde yaşıtlarından daha ağır olabilirler.

Şişmanlık nedeni ile;
- Hipertansiyon
- Kardiovasküler hastalıklar
- Diyabet
- Dejeneratif artrit
- Trombofilebit gibi hastalıklar görülebilir.
- Yaşam süresi kısalır.

Ülkemizde yapılan araştırmalara göre; 11-15 yaş arasında obezite, kız çocuklarında erkeklere göre daha fazla görülmektedir. Gelişmiş ülkelerde alt-sosya ekonomik kesimlerde, gelişmekte olan ülkelerde ise üst kesimlerde daha sık rastlanmaktadır. Türkiye`de bugünlerde obezite sorunu gündemdedir. Bebeklikteki beslenme alışkanlıkları ve eğitimi, ilerde oluşabilecek sorunları önlemede önemli bir adımdır.

Kimlere Şişman Diyoruz?

Vücut tartısının yaşa göre normal ortalama değerinin yüzde 120`sinin üzerinde olması belirgin şişmanlık, bu değerin yüzde 110-120 arasında olması hafif şişmanlık olarak kabul edilmektedir.

Şişmanlığa Neden Olan Etkiler...

- Kültür Düzeyi: Karbonhidrat zengini besinlerin aşırı tüketimi, öğün atlanması veya aşırı yeme, düzensiz beslenme.

- Kalıtım: Anne veya babanın şişman oluşu çocukta yüzde 40, her ikisinin de şişmanlığı yüzde 80`e varan kalıtsal etki anlamına gelmektedir. Ayrıca aile içi beslenme düzeninin şişmanlığa eğilim yarattığı tespit edilmiştir.

- Çevre Etkisi: Ailenin beslenme düzeni, alınan besin ve öğün sayısı, düzensiz ve çok beslenme, oturarak vakit geçirmek.

- Hareketsizlik

- Psikolojik Etkiler: Anne, baba arasındaki olumsuz ilişkiler; bazen çok yeme, bazen de az yeme olarak etkisini gösterebilir. Arkadaş edinememe, sık hastalanır korkusuyla sokağa çıkarılmama, pasif çocuğu aktive etmeyen cazip elektronik oyuncakların çokluğu diğer etkilerdir.

- Vücutta Yağ Dokusu: Yağ hücre dokusu doğumdan 1 yıl sonraya kadar artış gösterir. Bunların hacmi fazla enerji ile artar. Doğumdan itibaren uygulanan beslenme şekli çocuğun beslenme alışkanlıklarını belirleyecektir.

- Beslenme Şekli: Bebeklerin her ağlaması açlık ağlaması değildir. Karışık ve yapay beslenen  bebeklerin ısrarla ve nişastalı besinlerle fazla enerji verilmesi hem şişmanlığa yol açar hem de mide kapasitesini artırır. Okul öncesi ve okul çağında da çocuğa uygun bir beslenme programı uygulanmaması şişmanlığa neden olur. Diyetin fazla enerji içermesi, boş kalori kaynaklarını tüketmeyi özendirici çevresel etmenlerin olması, çocuğun normal besin tüketiminin üzerinde yemek yemesi için baskı yapılması, dış etkenlere bağlı obeziteye yol açan nedenlerdir.

Dış etkenlere bağlı obezite dışında obezitenin eşlik ettiği birçok hastalık ve sendromlar vardır. Bu hastalıkların bir bölümünde şişmanlık hipotalamik veya hormanal kökenlidir. Nadir olarak da obezite psikiyatrik hastalığa eşlik edebilir.

- Klinik Bulgular: Genellikle şişman çocuklar aynı zamanda iri ve erken gelişen çocuklardır. Bu şişman bebeklerde yürüme gecikir, düz tabanlık, bacaklarda eğrilik gibi ortopedik bozukluklar, deri kıvrımlarında pişikler ve ÜSYE (üst solunum yolu enfeksiyonu) sık görülür.

Psikolojik bozukluklar şişmanlığın nedeni olduğu gibi şişmanlığa eşlik eden önemli bir sorundur. Daha okul öncesi çağda az hareket, oyunlara katılamama, kendini diğer çocuklardan farklı görme, içine kapanma ya da saldırganlık olarak belirebilen davranış sapmaları ergenlik öncesi ve ergenlik yaşlarında daha belirgin olur.

- Metabolik Değişiklikler: Şişman çocuklarda kanda serbest yağ asitleri, gliserol, keton cisimcikleri artmıştır. İnsüline direnç vardır, buna bağlı hiperinsülinizm gelişir.

- Troid Hormonu Eksikliği: Bazal metabolizması düşük çocuklarda aktivite azdır. Enerji gereksinimi azalmış olduğunda alınan enerji tüketilenden fazladır, sonuçta şişmanlık gelişir. Ödem belirgindir, şişmanlık çoğu zaman boy kısalığı ile birliktedir.

- Büyüme Hormanı Eksikliği: Tedavi edilemeyen büyüme hormanı vakalarında okul yaşlarında şişmanlık gelişir. Yağ toplanması özellikle bel ve göğüs çevresinde olur. Obezite, büyümenin durması ile alınan enerjinin fazla gelmesiyle oluşur.

Tedavi...

Kilo vermek ve bunu korumak oldulça zordur.

1- Şişimanlık yaşam boyu süren ve gerçekte tedavi edilmeyip ancak denetim altına alınabilen bir hastalıktır.

2- Enerji kısıtlaması olmaksızın şişmanlık tedavisi düşünülemez.

3- Kilo kaybı yalnızca semptomların ortadan kaldırılmasıdır.

4- Psikolojik bozukluklar ve sorunlar öncelikle tedavi edilmelidir.

5- Aile ve çocuğun eğitimi, anne ve babanın desteğinin alınması, çocuğu cesaretlendirici uyarıların yapılması gerekmektedir.

6- Diyet besin öğeleri yönünden yeterli ve dengeli bir şekilde uzman denetiminde hazırlanmalıdır. Diyeti monotonluktan kurtarıp yaşam tarzı olarak benimsenebilecek tarzda ve kişiye uygun olmalıdır.

7- Diyet aç kalmak değildir. Her türlü besinden dengeli tüketilerek aktivite ile birlikte uygulanması
gerekmektedir.

8- Süt çocukluğu döneminde anne sütü mutlaka verilmelidir.

9- Çocukluk hızlı büyümenin olduğu bir dönemdir. O nedenle hızlı kilo kaybı büyüme gelişmede durgunluğa neden olabilir.

Haftada 250-300 gram kaybı yeterlidir. Bıktırıcı diyetler çalma, gizli yemeye neden olmamalıdır. Şişmanlık dışında başlıca sorunu olmayan bebekler zayıflatılmamalıdır. Geleceğe dönük aile eğitimi ile beslenmesini denetlemek mümkündür.